Dolar 32,4737
Euro 34,6433
Altın 2.475,46
BİST 9.530,47
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 19°C
Hafif Yağmurlu
İstanbul
19°C
Hafif Yağmurlu
Per 17°C
Cum 16°C
Cts 19°C
Paz 21°C

Batının Körfez Stratejisinin Akıbeti..

Geçmişte Lübnan iç siyasetini karıştırma politikası başarısız olan BAE-Suudi ekseninin Katar ablukasını kaldırması Körfez bölgesinde de müdahaleci dış politikanın gerilediğini ortaya koyuyor. Son dönemde BAE’den gelen “Türkiye ile ilişkileri düzeltmek istiyoruz” şeklindeki açıklama yeni dönemde Körfez’de iddialı ve maceracı politikalardan vazgeçileceğine yönelik başka bir işaret olarak okunabilir.

Batının Körfez Stratejisinin Akıbeti..
Ağustos 29, 2023 12:27 pm
70

Batının Körfez Stratejisinin Akıbeti..

Eski ABD lideri Donald Trump’ın 4 yıl süren başkanlık devri başta ABD olmak üzere tüm dünyada olduğu üzere Orta Doğu siyasetinde de derin izler bırakarak son buldu. Trump’ın devri ile birlikte Suudi Arabistan’da Muhammed bin Selman (MbS) ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde (BAE) Muhammed bin Zayed (MbZ) üzere epey genç ve devlet deneyimi olmayan bir takım yaşlı, ihtiyatlı ve devlet deneyimi olan kanattan idaresi devralarak ülkelerinde de-facto yönetici haline geldi. Deneyimsiz takımların BAE-Suudi ulusal gücünün ve askeri/endüstriyel kapasitesinin çok üstünde, başarısızlığa mahkûm, maceracı siyasetlere girişmeleri ülke kaynaklarında büyük bir israfa yol açmanın yanı sıra her iki ülkenin başta İslam dünyası olmak üzere global düzlemdeki imajına da büyük ziyan verdi.
Bu maceracı ve savlı siyasetlerin en kıymetlisi hiç elbet Katar’a yönelik abluka siyasetiydi. BAE-Suudi Arabistan öncülüğünde Haziran 2017 tarihinde başlatılan ve üç buçuk yıl devam eden bu ablukanın, Salı günü Körfez İşbirliği Teşkilatı’nın (KİK) 41. Zirvesi’nde imzalanan mutabakat ile ortadan kaldırılması uzun müddettir bölgede gerçekleştirilmeye çalışılan bir politik dizayn teşebbüsünün daha başarısız olduğunu ortaya koydu. Krizin BAE-Suudi ekseninin geri adım atmasıyla tahlile kavuşması son periyotta değişen global ve bölgesel atmosfer ile de yakından alakalı.

MbS VE MbZ ORTAKLIĞI

2015 sonrası periyotta BAE-Suudi ekseni liderliği (MbS-MbZ) Orta Doğu bölgesi genelinde bir dizi tezli politik dizayn projesi başlattı. Her iki ülkenin devasa perto-dolar rezervleri, uzun yıllardır askeri/endüstriyel kapasite geliştirmek için yaptıkları yüksek ölçülü savunma harcamaları ve başta ABD olmak üzere Batı başşehirlerinde gördükleri diplomatik dayanak BAE-Suudi ekseni liderliğine bölgede kendi lehlerine politik bir nizam kurabileceklerine dair bir özgüven aşıladı. Yemen, Lübnan, Filistin, Mısır ve Katar, BAE-Suudi ekseninin son beş yılda politik dizayn teşebbüsüne amaç olan en önemli alanlar olarak ön plana çıktı. Bölge haritası üzerinden sayılan ülkelerin jeopolitik pozisyonuna bakıldığında BAE-Suudi ekseninin bu müdahaleler ile Levant, Körfez, Kızıldeniz ve Güney Arabistan’da jeopolitik nüfuzunu tahkim etmeye dönük müdahaleci bir dış siyasete yöneldiğini rahatça görebiliriz.
İlk olarak; Yemen, Kızıldeniz, Bab el-Mendeb Boğazı ve Güney Arabistan’da işgal ettiği kritik jeopolitik konumu sebebiyle BAE-Suudi ekseninin gaye tahtasına oturttuğu birinci ülke olmuştur. BAE’nin Skotra adasına ve Yemen’in güneyini denetlemeye yönelik siyaseti kritik suyollarını ve güç nakil sınırları üzerinde kelam sahibi olma gayretinin bir sonucuydu. Misal biçimde Suudiler de Yemen’i tarih boyunca kendi art bahçeleri olarak görüp daima kontrol altında tutmayı bir ulusal güvenlik sıkıntısı olarak görmekteydiler.
İkinci olarak; Mısır’a ilişkin olan, Tiran Boğazı ve Akabe Körfezi’nin girişindeki Tiran ve Sanafir adaları Mısır’ın Arap Baharı sürecinde içinde bulunduğu zayıflıktan istifade etmek isteyen Suudiler tarafından Mısır’dan devralındı. Bu adalar üzerinden Suudiler hem bölgeye yönelik büyük turizm yatırımları yapmak hem de Kızıldeniz jeopolitiğinde kelam sahibi olmak istiyorlardı. Aslen Yemen müdahalesi ve Sudan ile Mısır’ın içine düştüğü zayıflıktan istifade eden BAE-Suudi ekseni bu adaları da almak suretiyle Kızıldeniz’i bir iç deniz haline getirmek istiyordu.
Üçüncü olarak; tıpkı vakitte Suudi vatandaşı da olan Lübnan Başbakanı Saad Hariri’nin Muhammed bin Selman tarafından günlerce Riyad’da rehin tutularak istifaya zorlanması da Levant bölgesini BAE-Suudi ekseni çıkarlarına uygun olarak dizayn etme siyasetinin bir sonucuydu. Bu rehin alma olayından günler evvel Hariri’nin, Ali Ekber Velayeti liderliğinde İranlı bir heyetle Lübnan’da yaptığı görüşme sonrasında, Lübnan basınına yansıyan samimi imajlar ve açıklamalar, Riyad’da, Hariri’nin İran ve Hizbullah ile yakın bağlantıları sürdürme konusunda kararlı olduğu halinde yorumlanmıştı. Hariri’yi istifaya zorlayarak, İran’ın Lübnan siyasetindeki nüfuzunu zayıflatmak ve Lübnan içerisinde bir karışıklık çıkararak Hizbullah’ın Yemen’deki militanlarını Lübnan’a geri çekmesini sağlamak bu devirdeki BA-Suudi ekseninin ana amacıydı.
Üçüncü olarak; Trump idarenin, İsrail’in hudutlarını daha da genişletmesi ve güvenliğini daha da sağlamlaştırmasına yönelik olarak hazırladığı “Yüzyılın Barışı” muahedesine yönelik Filistinlilerin itirazını susturmak için Mahmut Abbas’a “ya imzala ya istifa et” baskısı yapıldı. Bu muahedenin imzalanması Trump’a ikinci devir başkanlığı kazandırabileceği üzere MbS ve MbZ ikilisine batıda sarsılmaz bir müttefik kazandırabilir, İsrail ve BAE-Suudi ittifakını perçinleyecek bir sonuç doğurabilirdi. Birebir vakitte BAE-Suudi liderliği, Filistin’de kelam dinleyen bir aktörü (Muhammed Dahlan gibi) Abbas sonrası liderlik konumuna çıkarmaya çalıştı.
Son olarak; bağımsız bir dış siyaset sürdürerek Körfez bölgesinde BAE-Suudi ekseninin tüm Orta Doğu’da takip ettiği müdahaleci dış politikayı zayıflatan Katar’ın zayıflatılması hatta mümkün olursa Katar’a yönelik bir işgal teşebbüsü planlandı. 2017 yılında başlatılan ablukanın asıl gayesi içeride bir istikrarsızlık çıkararak Temim es-Sani idaresinin devrilmesi ve şayet mümkün olursa BAE-Suudi askeri kuvvetleri tarafından Katar’ın işgal edilmesiydi. Katar’ın sahip olduğu dünyanın en büyük üçüncü doğalgaz rezervleri uzun yıllardır petrol sanayisi gerileyen BAE-Suudi ekseninin iştahını kabartmaktaydı. Bu biçimde BAE-Suudi ekseninin bölgede nüfuzunu sınırlayan değerli bir medya devi (el-Cezire) de susturulmuş olacak, Katar’ın doğalgaz rezervlerini de kontrolüne alan BAE-Suudi ekseni global güç siyasetlerinde liderlik konumunu garanti altına almış olacaktı.

KATAR KAZANAN TARAF

Her ne kadar Katar Dışişleri Bakanı muahedenin ardından “bugün kaybeden de yok kazanan da” formunda bir açıklama yapmış olsa da BAE-Suudi eksenin kaidelerine boyun eğmeyerek ambargocu ülkeleri yanlış ve anlamsız siyasetten vazgeçmeye zorlayan Katar’ın kazanan taraf olduğu açıktır. Ablukanın kaldırılmasında tesirli olan global faktör hiç elbet Trump’ın ABD seçimlerini kaybetmesidir. BAE-Suudi ekseninin bu ablukayı kaldırması Biden idaresi ile uyumlu çalışma, Yemen savaşı ve Kaşıkçı cinayeti yüzünden Batı’da bozulan imajlarını düzeltmeye yönelik bir teşebbüs olarak yorumlanabilir.
Krizin bitmesine yol açan iç faktör olarak da Suudi ulusal gücü ve askeri/endüstriyel kapasitesinin bütün bu tezli siyasetlerin altından kalkabileceği hesabının yanlış çıkması sayılabilir. Bilhassa azalan petrol fiyatlarının ve Covid-19 sürecinde durma noktasına gelen hac ve umre turizminin yol açtığı gelir kaybı Suudilerin bölgesel durumlarını önemli manada zayıflattı. Bütün bunlara ilaveten MbS’nin ülkede gücü tek elde toplamak için Muhammed bin Nayif, Mutib bin Abdullah, Velid bin Talal, Ahmed bin Abdülaziz üzere Suud hanedanının kıymetli isimlerini idareden dışlaması hanedan içerisinde var olan “elit uyumunu” bozarak rejimi zayıflattı. Misal halde Covid-19 sürecinde petrol, turizm ve ticaret dalında yaşanan gelir kaybı BAE idaresini epey zayıflatmıştır.
Ablukanın kaldırılmasında tesirli olan en kıymetli bölgesel faktör ise Katar’ın bölgesel ittifaklar yaparak müdahaleci siyasetlere karşı güçlü bir duruş sergilemesidir. Burada Türkiye’nin bir müddettir bölgede yükselen profilinin Körfez’deki krizin Katar lehine çözülmesinde kıymetli rol oynadığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Daha evvel Türkiye, Libya ve Azerbaycan’da alana ağrılığını koymak suretiyle çatışmaların gidişatını değiştirmiş, Libya’da darbeci Hafter’in Trablus’u işgal etmesini engellemiş, Karabağ’da ise Ermenilerin yenilmesiyle otuz yıllık işgalin bitmesini sağlamıştı. Kurduğu askeri üs ile BAE-Suudi ekseninin Katar’a yönelik askeri operasyonlarını imkansız hale getirmesi Kafkasya-Kuzey Afrika- Basra Körfezi üçgeninde Türkiye’ye karşın bir siyaset geliştirmenin imkan dahilinde olmadığını ortaya koymuştur. Tıpkı vakitte abluka sürecinde başta besin olmak üzere Türkiye’nin her alanda sağladığı ağır dayanak, Katar’ın bu abluka altında yıllarca dayanabilmesine katkı sağlamıştır.
Geçmişte Lübnan iç siyasetini karıştırma siyaseti başarısız olan BAE-Suudi ekseninin Katar ablukasını kaldırması Körfez bölgesinde de müdahaleci dış siyasetin gerilediğini ortaya koyuyor. BAE-Suudi ekseninin zayıflayan askeri/endüstriyel kapasitesi ve içeride bozulan seçkin ahengine bakarak yakın devirde Yemen alanında da benzeri gelişmelerin olacağını iddia edebiliriz. Son periyotta BAE’den gelen “Türkiye ile ilişkileri düzeltmek istiyoruz” halindeki açıklama yeni periyotta Körfez’de argümanlı ve maceracı siyasetlerden vazgeçileceğine yönelik diğer bir işaret olarak okunabilir.

DR. NECMETTİN ACAR – ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER BÖLÜM BAŞKANI

İlginizi Çekebilir   Akdeniz stratejisi ve Fransa'nın Rolü..
ETİKETLER: ,
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.