Dolar 32,4965
Euro 34,5804
Altın 2.477,58
BİST 9.549,83
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 24°C
Az Bulutlu
İstanbul
24°C
Az Bulutlu
Çar 19°C
Per 19°C
Cum 16°C
Cts 18°C

Kültürel iktidarda Kültürel Bir Savaş..

‘Kültürel iktidar’ tartışması yine gündemimizde. Deprem ve seçim sonrası oyuncuların başı çektiği tanıdık simaların garip açıklamaları ‘neden’ ve ‘nasıl’ sorularını gündemimize soktu. Doğru tedavi için elbette öncelikle doğru teşhis gerekli. Kültürel iktidarı, siyasi iktidarı elde tutmak ve ‘parasını vererek’ üretim yaptırmak şeklinde görmek en tehlikeli durum.

Kültürel iktidarda Kültürel Bir Savaş..
Ağustos 29, 2023 12:16 pm
54

‘Kültürel iktidar’ tartışması tekrar gündemimizde. Sarsıntı ve seçim sonrası oyuncuların başı çektiği tanıdık simaların garip açıklamaları ‘neden’ ve ‘nasıl’ sorularını gündemimize soktu. Yanlışsız tedavi için elbette öncelikle hakikat teşhis gerekli. Kültürel iktidarı, siyasi iktidarı elde tutmak ve ‘parasını vererek’ üretim yaptırmak biçiminde görmek en tehlikeli durum. AK Parti’nin 21 yıllık iktidarında kültürel tenkitlerin bitmemesi ve bir türlü dilek edilen sonuca ulaşılamamasının sebebi en temelde budur. Gövde gösterisi sağlayacak salon tertipleri ve büyük bütçeli çalışmalar tek başına yetmiyor. Evet, bunlar da lazım. Fekat olması gereken listesinde birinci 10’a bile girmez. Üretimlerde propaganda lisanı kullanmak ve hamaseti özgüven ile karıştırmak da sonuçların kadük kalmasının ana sebeplerinden.

“KÜLTÜREL SAVAŞ” MI VAR?

Öncelikle bilmek gerek ki; politik, ekonomik ve askeri savaşın bağlı olduğu ana damarlardan biri kültür alanıdır. Buradaki görünüm bedenin direncini belirler. Hiçbir müstakil alan kültürden bağımsız değildir. Hiçbir kültürel alan da genel fotoğraftan uzak kalamaz. Tanınan kültür de kalıcı sanat üretimi de madalyonun ihmal edilmemesi gereken yüzleridir. Sinema, yeni medyanın da bağlı tesiriyle ‘kültürel iktidar savaşı’nda en kıymetli başlıklardan birini oluşturuyor. Evet, ‘savaş’ dedik. Çünkü toplumları ve global tesir alanlarını hedefleyen her şey için yapılan çaba savaştır. Savaşta sonuç alabilmek için gerekli olanlarsa taktik, deneyim, teçhizat ve toplumsal dayanaktır. Buradan devam edelim…

MÜŞTERİ KİM?

Toplumsal dayanak dediğimiz şey tanınan kültür için tüketiciyi, kalıcı sanat üretimi için de amaç kitleyi söz eder. Devlet organizması en değerli adımları atsa bile ‘alıcısı’ yoksa gayeye ulaşılamaz. “Marifet iltifata tabidir, müşterisiz meta zayidir” tabiri fotoğrafın bu istikametine işaret eder. Üretim olmazsa olmazdır. Lakin yapıtın muhatabının bulunmaması hüsran doğurur. Bunun için her türlü üretimin müşterisinin de oluşturulması lazım. Mesela ticari sinema için bu sorun büyük oranda halledilmiş durumda. Zati özel bir efora da gerek yok. Tarih boyunca insanoğlu tanınan olana ve hazzına seslenene ses vermiştir. Bağımsız sinemada ise apayrı bir kitle kelam bahsidir. Türkiye’de oluşturulması beklenen kültürel havzanın en değerli eksiği de bu amaç kitledir. Türkiye’de üretilen bir bağımsız sinema en fazla 20-30 bin kişi tarafından izlenmesine karşın İtalya’da tıpkı kişinin sinemaları 700 bin gişe yapıyorsa en temel sıkıntımız kangrene dönmek üzere demektir. Burada yapılması gereken, sanat temelli üretimlerin seçkin azınlığa hitap ettiği yanılgısından geniş kitleleri kurtarmaktır. Bunun için de uzun vadeli eğitim programları yapıp bu üretimin karşılığını yere yaymak gerekir.

NASIL BİR EĞİTİM?

Eğitim dediğimiz şey irtibat fakültelerinde sinema kısımlarını çoğaltmakla olmaz. Müfredat çağın gereğine nazaran düzenlenmeli. Eğiticiler, bilgi aktarmanın ötesine geçerek taban oluşturma gayesine uygun yaklaşım sergileyecek şahıslardan oluşmalı. Geleneği inkar etmeden yeniliği takip eden öğretmenler, orta vadede sanat yapıtlarının alıcısının geniş kitlelere yayılması noktasında tesir edecektir.

Türkiye’de sinema üniversitesinin olmaması, sinemada ekol ve okul olacak özel teşebbüslerin sonuna kadar desteklenmemesi yaramızdır. Eğitimde uygulamanın öne plana konması da mecburidir. Mevcut durum kâfi değildir.

Sinemada yetenek avcılığı kurumu oluşturulmalı. Ülkenin her bölgesinde atölyeler düzenlenip sinema üretimi sağlanmalı. Sinema üretimi büyük kentlerle sınırlanmamalı. Anadolu’nun her bölgesinin platoya dönmesi sağlanmalı.

ESERLERİN ÖMÜR ALANI GÖZETİLMELİ

Kültürel alanda üretimlerin ticari olmadığı durumlarda yapıtların ömür alanları değişir. Sinema özelinde gişe için üretilmeyen sinemaların nefes aldığı mecralar şenliklerdir. Sinema şenliklerinin politik telaffuzların ve kültürel sınıfın yalnızca aşikâr tarafının kelam söyleme alanı olmasının sebebi de budur. Rastgele bir şenlikte kürsüye çıkıp iktidar eleştirisi yapılınca ‘Kapatın bu festivali’ demek kolaycılıktır. Tersine o şenliğin desteklenmesi gerekir. Fakat perdede gösterilecek sinemaların ve direktörlerin çeşitliliği sağlanmalı. Ayrıyeten Türkiye’deki sinemacıların şenlik kültürünün geliştirilmesi gerekir. Hatta her sinemacıya yılda 2-3 yurt dışı şenlik takip etme kaidesi getirilmeli ve maddi olarak desteklenmeli.

ÜRETİM NASIL DESTEKLENMELİ?

En temel noktalardan biri eser üretimidir. Politik iktidar asırlar uzunluğu sizde olsa da şenlik perdesinde dilek edilen yapıtların çoğalmaması sonucu değiştirmez. Bu sinemaları yapacak direktör ve yapımcıların çoğalması gerekir. Bu coğrafyadan ve bedellerinden beslenen üreticilerin çoğalması için parmak hesabı yapmadan maddi takviye sağlanmalı. Kültür ve Turizm Bakanlığı ve TRT’nin dayanakları kıymetli ancak yetersizdir (geçen haftaki yazıda Sinema Genel Müdürlüğü desteklerinin 100 milyon olması gerekir derken tek seferde uzun metrajda verilen desteği kastetmiştik). Bu zaviyeden bakınca Bakanlık ve TRT’nin sinema üretimine yıllık takviyesinin 500 milyon TL üzerinde olması gerektiğini söyleyebiliriz. Türkiye’de bugün bağımsız bir sinemanın 10 milyon TL’ye hakkıyla yapılabileceğini düşünürsek bu takviyenin neye tekabül edebileceği anlaşılır. Avrupa’da sinemaların ortalama 5-10 milyon avroya, Hollywood’da ise 50-200 milyon dolara mal olduğunu da hesaba katmalıyız.

İlginizi Çekebilir   İsrail‘in İran ve Körfez Stratejisi..

TEKNO-KÜLTÜR NEDİR, NE YAPILMALI?

Teknolojinin kültür ile etkileşimi hesaba katılmalı. Sinemanın doğumunun ve gelişmesinin teknoloji ile irtibatlı olması, daima dönüşen metotların teknolojik imkanlarla sağlanması dikkate alınmalı. Üreticilerin teknolojiye ulaşımı kolaylaştırılmalı, desteklenmeli.

Yeni medyanın sinemada çeşitliliği beslediği göz önüne alınarak gençlerin hissine ve zihnine hitap eden üretim imkanları ve yapıtları beslenmeli. Sinemanın yeni ömür alanının dijital mecralar olduğu gözümüze sokulurken bu alanların çoğaltılması elzemdir. İzleyicinin de büyük oranda dijitalde olduğu kabul edilirse üretimin bu alana yüklü olarak yönlendirilmesi elzemdir.

SİVİL SERMAYE DAYANAĞI ÇOK ÖNEMLİ

Dünya tarihinde sanatın en büyük destekçisi burjuva olmuştur. Devlet takviyesi tek başına yetmez. Bilakis iticidir. Sivil sermaye de üretimi ve politikayı desteklemeli. Mesela kültürel faaliyetlere sağlanan fonun vergiden düşmesi cazip hale getirilmeli. KDV matrahının bir kısmından düşmesi üzere bir durum sermayeye alımlı gelmiyor. Başka taraftan, eser muhatap bulmak üzere dayanağa muhatap da sağlanmalı. Bunun için sermaye bilinçlendirilmeli. Sinema desteklemenin ticari faaliyet olmadığı, çöpe para atmak manasına gelmediği fekat gözden çıkarılması gereken elzem bir kalem olduğun anlatımalı. Devlet eliyle bu takviye biçimleri çoğaltılmalı ve kolaylaştırılmalı.

HER YER SANAT, HERKES MESUL!

Yapılması gerekenlerin başlıkları çoğaltılabilir. En kıymetlileri bunlar. Son olarak bir noktanın daha altını çizmeliyiz. Kültürel alan, yalnızca sanat faaliyetleri ile hudutlu değil. Aklınıza gelebilecek her mecranın kültürü, sanatı kelam bahsidir. Şampiyonalar Ligi’nin klasikleşmiş müziğinin kilise merkezli olduğunu düşündüğümüzde kültür üretiminin yalnızca kültür-sanat alanı denen mecralarla sonlandırılmaması gerektiği aşikar olur.

Hal bu türlü olunca kültür-sanat üretiminde çok boyutlu siyasete ve sağlam fon takviyelerine muhtaçlık olduğunun altını tekraren çizmek gerek. Kültür ile turizmin tıpkı bakanlıkta olması kabul edilemez (turizm gelirleri ile kültürün destekleniyor olması yeterli gerekçe değil). Kültür, başlı başına siyaset ve üretim alanına sahip bakanlıkla desteklenmeli. Sanat üretiminin çok boyutlu halde desteklenmesi için kaynak sağlanmalı. Devlet eliyle ve özel bölüm takviyesi ile yıllık milyarlarca liralık programlar yapılmalı. Her bakanlığın sanat üretimine kaynak aktarması sağlanmalı. Faturalardan kültür hissesi kesilmesi bile kelam konusu olabilir.

ETİKETLER: , , , ,
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.